Tataristan Kazan gezilerinde İslam’ın izini sürmek…

Tataristan, bugün Rusya sınırlarında kalmaktadır lakin önemli bir Müslüman nüfusu ve İslami kültürü barındırmaktadır. Zaten Rusya, dünyada Müslüman olmadığı halde en yoğun Müslüman nüfus barındıran devletlerden biridir. Tüm Rusya coğrafyasında yirmi yedi milyondan fazla Müslüman yaşamaktadır.

Bu Müslüman topluluklar arasında en önde gelenlerden biri de Tatarlardır. Tatarlar, Müslüman entelijansiya açısından Rusya’da bulunan diğer Müslüman toplumlardan daha önde bir profil çizmişlerdi. Bugün Rusya gezilerinde hangi şehirde bir cami görseniz, etrafında Tatarlara rastlamak mümkündür. Bugün Japonya’nın başkenti Tokyo’da hizmet veren camiiyi de 1900’lü yılların başında Kazan’dan ve Tataristan’dan göçen Tatarların inşa ettiğini söylersek daha anlaşılır olur diye umuyoruz.

Kur’an’ın ilk kez basıldığı şehir

Tataristan ayrıca Kur’an-ı Kerim’in matbaada basıldığı ilk şehir olma özelliğine erişmiştir. Şehirde ilk matbaa 1800 yılında kurulmuş ve Arap harfli yayınlar yapmıştır. Azyatiski Tipografiya ya da Şark Matbaası gibi isimlerle anılan bu ilk matbaa 1802-1810 arasında ilk Kur’an-ı Kerim’in yanında elli bine yakın dini kitap basmıştır.

Daha sonra, Kazan Üniversitesi bünyesinde açılan ikinci Arap harfli matbaa ile birleşen Şark Matbaası’nın açtığı yolda yeni matbaalar da hizmet vermiştir. Örneğin Kharitanov Matbaası 1909 yılına kadar tam iki milyon adet Kur’an ve İslami eser basmıştır.

Devlet olarak İslam’ı benimseyen ilk Türk başkenti de Tataristan’da!

Tataristan, dünyada Türklerin İslamiyeti ilk kez devlet olarak kabul ettiği Bolgar şehrine ev sahipliği yapmaktadır. Başkent Kazan’a 180 km uzaklıkta bulunan Bolgar’a ulaşabilir, Türklerin bir devlet dini olarak İslam’ı kabulünün izini yakından sürebilir ve buradaki müzede bulunan dünyanın en büyük basılı Kur’an-ı Kerim’ini görebilirsiniz. Buna dair bir yazımızı buradan okuyabilirsiniz

Türklük ile İslam’ın Devlet Nezdinde Kesiştiği İlk Yer: Bolgar Şehri

Kazan şehri ise yukarıda bahsedilen İdil Bulgar devletinin o dönemki yöneticisi Abdullah Han’dan kopan iki oğlu etrafındaki Müslüman Tatar Türklerince kurulmuştur. Bugün Eski Kazan olarak adlandırılan bölgeden daha sonra bugünkü merkezine taşınan şehir, camiler ve mescitlerle donatıldı.  Bunun yanında medreseler ve saraylar da İslami mimarinin Kazan’ı önemli bir merkezi haline getirdi.

Şehrin bininci yılı, cami inşa ederek kutlandı: Kul Şerif!

Bugün Kazan Kremlin’i olarak UNESCO Dünya Mirası listesine dahil olan bölgede Müslüman han mezarlarının yanı sıra Nur Ali ve Kul Şerif camileri İslam’a hizmet etmekteydi. 1552’de Kazan, Ruslarca istila edildikten sonra şehrin Müslüman kimliğine bir saldırı başladı ve İslami mimari dolayısıyla camiler yok edildi. Bugün, birçok eser eski yerine yeniden yapılmakta ve bunların en önemlisi de şehrin bininci yılı kutlamaları için yapılan Kul Şerif Camii oldu.

Cami ise adını şehri öğrencileri ile birlikte savunan imam Kul Şerif’ten almaktadır. Kul Şerif, Korkunç İvan ordularının karşısına medrese talebeleri ile çıktı ve 2 Ekim 1552’de şehitlik mertebesine ulaştı. Aynı zamanda kuvvetli bir şair olan Kul Şerif’in adı bugün Kremlin’deki camii ile anılmaktadır.

Rus döneminin ilk camileri

Rus hâkimiyeti altındaki ilk cami 1766’da Çariçe II. Katerina’nın şehri ziyaretinde verdiği iznin ardından yapıldı. İsmi de dönemin din âlimi Şerafeddin Mercani’den ilhamla verildi. Bugün bu camiyi Eski Tatar Mahallesi gezilerinde ziyaret edebilir, içerisinde abdestinizi alıp namazınızı kılabilirsiniz. Müslüman Tatar mimarisini izleyebileceğiniz bu yerleşimde şehrin en eski ikinci camisini de birincisinin yaklaşık iki yüz metre ilerisinde göreceksiniz.

Apanayev ve ailesi tarafından 1768’de yaptırılan bu cami de hala aktif ve Kur’an talebeleri yetiştiren bir merkezdir. Ardından 1771’de Ahundov ve Apanay medreseleri de açılmıştır.

Gökdeniz Karadeniz de cami Kazan’a yaptırıyor

Bugün şehirde irili ufaklı birçok cami hizmet vermektedir. Kazan Müslümanları, şehirde birçok cami vücuda getirmiş ve yenilerini inşaya da devam etmektedirler. Hatta bunlardan birini de şehrin futbol takımı Rubin Kazan’ın kaptanlığını yürüten Türk futbolcu Gökdeniz Karadeniz inşa ettirmektedir.  Tatar köyleri de kendine has ahşap mimarisi ile birçok camiye ev sahipliği yapmaktadır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir